Boru hatlarında termal genleşme hesabı için üç temel veri gerekir. Borunun malzemesi, incelenen düz kesitin uzunluğu ve boru metalinin referans sıcaklığından çalışma sıcaklığına değişimi. Bu veriler serbest uzamayı verir. Gerçek hareketi, mesnet tepkilerini ve ekipman bağlantı yüklerini değerlendirmek için güzergâh ve bağlantı bilgileri de gerekir.
Serbest termal genleşme nasıl hesaplanır?
Malzemenin ilgili sıcaklık aralığı için ortalama doğrusal genleşme katsayısını, boru boyunu ve sıcaklık farkını çarpın. Bu yaklaşım, kesitin sıcaklık değişiminin boy boyunca yaklaşık aynı olduğu durumlarda bir ön hesap sağlar.
ΔL ≈ α × L × ΔT. Burada ΔL boy değişimi, α ortalama doğrusal genleşme katsayısı, L referans sıcaklığındaki düz boru boyu ve ΔT boru metalinin son sıcaklığı ile referans sıcaklığı arasındaki farktır. L’yi mm, α’yı 1/°C ve ΔT’yi °C cinsinden kullanırsanız sonuç mm çıkar. Soğumada ΔT negatiftir ve sonuç kısalmayı gösterir.
Temsili örnek. 20 m uzunlukta bir düz boru kesitinde metal sıcaklığı 20 °C’den 170 °C’ye çıkıyor. Örnek için α = 12 × 10⁻⁶ 1/°C varsayılırsa ΔT = 150 °C ve serbest uzama 12 × 10⁻⁶ × 20.000 × 150 ≈ 36 mm olur. Proje hesabında malzeme sınıfına ve sıcaklık aralığına ait doğrulanmış veriyi kullanın.
Hangi sıcaklık ve uzunluk değerleri kullanılmalı?
Referans olarak borunun montaj veya analizde esas alınan metal sıcaklığını, son durum için ilgili işletme senaryosundaki metal sıcaklığını alın. Akışkan sıcaklığını boru metali için kullanacaksanız bu varsayımı belirtin. Duruş, devreye alma ve normal işletmede farklı sıcaklıklar oluşuyorsa senaryoları ayrı kaydedin.
Yön değiştiren bir hattın toplam boru boyunu tek bir eksene uygulamak yerine düz kesitleri yönleriyle kaydedin. Dirsek, ofset, dallanma ve kot değişimlerini izometride işaretleyin. Farklı malzeme veya sıcaklık bölgeleri varsa kesitleri ayrı değerlendirin. Boru izometrisi okuma rehberi ölçü ve hat yönünü çizimden kontrol etmek için kullanılabilir.
Mesnetler ve ekipman bağlantıları sonucu nasıl etkiler?
Ankrajlar, kılavuzlar ve mesnetler borunun hangi yönlerde hareket edebileceğini belirler. Bu nedenle serbest uzama değeri, bir ekipman nozulunun aynı miktarda yer değiştireceğini göstermez. Uç bağlantılarının hareketi, mesnet boşlukları, kayma yüzeyleri, sürtünme ve hat geometrisi yüklerin dağılımını etkiler.

Örneğin bir dirsek veya ofset, hattın esnekliğine katkı sağlayabilir. İki uçtan kısıtlanan düz bir kesitte ise sıcaklık değişimi ankrajlara ve uç bağlantılarına yük aktarabilir. Stres analizinde hareketler, mesnet yükleri ve ekipman nozullarındaki kuvvet ve momentler ilgili kabul sınırlarıyla karşılaştırılır.
Boru stres analizi için hangi veriler hazırlanmalı?
Güncel hat izometrisini ve ekipman yerleşimini aşağıdaki verilerle birlikte hazırlayın. Mevcut bir tesiste çizimin sahadaki mesnet, kılavuz ve bağlantı konumlarıyla eşleştiğini kontrol edin.
Veri grubu | Hazırlanacak bilgiler |
|---|---|
Güzergâh | Düz kesit boyları, kotlar, dirsekler, ofsetler, dallanmalar ve ekipman bağlantıları |
Boru ve hat içeriği | Malzeme sınıfı, dış çap, et kalınlığı, akışkan ve izolasyon bilgileri |
İşletme koşulları | Referans metal sıcaklığı, sıcak ve soğuk senaryolar, ilgili basınç ve sıcaklıklar |
Mesnetler ve ankrajlar | Konum, kısıtlanan hareket yönleri, açıklıklar ve varsa sürtünme bilgileri |
Ekipman ve kabul kriterleri | Nozul hareketleri, izin verilen kuvvet ve momentler, gerekiyorsa çevrim sayısı |
Kompansatör ne zaman değerlendirilir?
Boru güzergâhının kendi esnekliği beklenen hareketleri ve bağlantı yüklerini karşılayamıyorsa güzergâh değişikliği, genleşme döngüsü veya kompansatör seçenekleri incelenir. Bir kompansatör değerlendirirken eksenel, yanal ve açısal hareketi, çalışma basıncını, sıcaklığı ve çevrim sayısını tasarım verisi olarak paylaşın. Ankraj, kılavuz ve basınçtan doğan itme kuvveti kompansatör düzeniyle birlikte ele alınır.
Sonuç
Ön hesap için malzeme, boru boyu ve metal sıcaklığı farkını belirleyin. Hareketin nerede karşılanacağını ve ekipmanlara hangi yüklerin aktarılacağını değerlendirmek için mesnet düzenini ve nozul sınırlarını da ekleyin. Proje verilerinizi ThermoX’un boru stres analizi hizmeti kapsamında paylaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Termal genleşme hesabında akışkan sıcaklığı kullanılabilir mi?
İlgili işletme durumundaki boru metal sıcaklığını esas alın. Akışkan sıcaklığını yaklaşık değer olarak kullanıyorsanız bu varsayımı kaydedin. Isı kaybı veya geçici işletme koşulları boru sıcaklığını etkiliyorsa varsayımı yeniden değerlendirin.
36 mm serbest uzama ekipman nozulunda da 36 mm hareket anlamına gelir mi?
36 mm, örnekteki kesitin serbest boy değişimidir. Nozulun gerçek hareketi ve bağlantı yükleri güzergâha, mesnet kısıtlarına ve ekipmanın hareketine bağlıdır.
Her sıcak boru hattında kompansatör gerekir mi?
Bazı hatlar beklenen hareketi kendi geometrisi ve mesnet düzeniyle karşılayabilir. Hesaplanan hareketler ve yükler proje sınırlarını aştığında kompansatör veya farklı bir güzergâh değerlendirilir.



